Peningar, eða fjármagn, hafa í raun aðeins einn tilgang, en það er að auðvelda okkur að skiptast á raunverulegum verðmætum. Þó við lítum oftast þannig á það að peningar og fjármagn sé það sama, þá er það nú þannig að aðeins um 5 – 10% þess fjármagns sem er í umferð telst vera peningar, þ.e. seðlar og mynt. Restin, eða um 90-95% fjármagnsins er bundið í bankakerfinu m.a. í formi bankainnistæðna. Ríkið, sem í flestum tilfellum hefur einkaleyfi á framleiðslu peninga, sér því aðeins um framleiðslu lítils hluta þess fjármagns sem er í umferð hverju sinni.

En skoðum fjármagnið aðeins betur. Framleiðsla raunverulegra verðmæta er grundvöllur allra samfélaga og þeim því nauðsynlegt að geta skipst á þessum verðmætum. Til að komast hjá því að þurfa að þvælast um með framleiðslu sína, hefur maðurinn fundið upp fjármagn til að auðvelda vöruskiptin. Fjármagnið er því í eðli sínu verðlaust, en verðmætamat þeirra liggur í þeim verðmætum sem viðkomandi samfélag er að skapa. Þó stundum hafi fjármagnið verið bundið í peningum og peningarnir sjálfir verið taldir hafa verðmæti, t.d. gull og silfurpeningar, þá hefur oft á tíðum verið notast við algerlega verðlausa hluti. Tally stick var notað sem greiðslumiðill í Bretlandi og var til dæmis hluti af stofnhlutafé Englandsbanka borgað með honum. En hvað var Tally stick? Tally stick var trébútur sem var með fellingum á annarri langhliðinni. Sem sagt algerlega “verðlaus” trébútur sem slíkur, en var samt gjaldmiðill. En vegna þess að konungurinn hafði gefið út að hægt væri að nota trébútinn til greiðslu skatta, þá var hann viðurkenndur sem gjaldmiðill. Sem sagt gjaldmiðillinn sjálfur er verðlaus, en verðmætamatið er bundið í undirliggjandi verðmætum, eða framleiðslu samfélagsins.

Verðmætasköpun samfélaga á sér stað á hverju ári og því þarf að vera til staðar fjármagn til að hægt sé að skiptast á þessum verðmætum. Ef við ímyndum okkur samfélag sem er að byrja á núll punkti, þá verður til framleiðsla t.d. 100.000.000 einingar. Til þess að einstaklingarnir í samfélaginu geti skipst á þessum verðmætum, verður að vera til fjármagn upp á 100.000.000 einingar. Hvað einingin heitir skiptir í raun ekki máli, hún getur heitið króna, euro eða dollar. Það sem samfélagið stendur frammi fyrir í upphafi, er hver eigi að búa til fjármagnið og hvernig eigi að koma því í umferð. Það sem er mikilvægast í þessu, er að fjármagn í umferð endurspegli verðmætin í samfélaginu. Þannig að verði verðmætaaukning, þarf að bæta við fjármagni.

Flestir telja að ríkið búi til fjármagnið og hafi einkaleyfi til þess. þetta er að vissu leiti rétt, en ríki hafa í flestum tilfellum einkaleyfi til framleiðslu peninga. Það er þó ekki algilt, en í BNA er það einkaaðili sem sér um framleiðslu alls fjármagns, þar með talið peninga auk þess sem hann ákveður hvenær og í hve miklu magni framleiðslan á sér stað. Ef við lítum til þess að það er aðeins lítill hluti fjármagnsins bundið í peningum, hver býr þá til restina, eða 95% fjármagnsins.

Það er hér sem hlutirnir fara að verða áhugaverðir. Það er nefnilega þannig að það eru bankarnir sem sjá um að búa til restina af fjármagninu og þeir dreifa því í formi lána sem bera vexti. Það er þess vegna sem aukin hagsæld hefur haft í för með sér aukna skuldsetningu rikis og einstaklinga, nokkuð sem er mjög öfugsnúið þar sem aukin hagsæld ætti með réttu að draga úr skuldsetningu og bæta lífsgæði. Hagsældin kemur því til fólksins í formi aukinna skulda. Núverandi kerfi er þannig gert að það er ekki hægt að komast hjá aukinni skuldsetningu samfélaga og einstaklinga innan þeirra sem svo leiðir til endaloka þeirra þar sem ekki verður hægt að standa undir skuldunum, einfaldlega vegna þess að þessir aðilar þurfa alltaf að greiða til baka meira fjármagn en er þegar í umferð.

Ef við hugsum okkur byrjunarsamfélagið aftur, þá er samkvæmt núverandi kerfi 100.000.000 einingar lánaðar til einstaklinganna á t.d. 6% vöxtum. þetta þýðir að greiða þarf til baka 106.000.000 einingar. Það þarf því að greiða til baka sex milljón einingum meira en það fjármagn sem til staðar er. Það er því alveg sama þó allt samfélagið sameinist um að greiða skuldina til baka á sama tíma og nota til þess allt fjármagnið í samfélaginu, það verður aldrei hægt að greiða allt til baka þar sem vextirnir standa eftir. Þetta er venjulega “leyst” þannig að samfélagið tekur meira lán til þess að standa undir vaxtagreiðslunum, en um leið festist það í vítahring sem ekki er hægt að komast úr, nema hreinlega skipta um kerfi.

Núverandi skuldsetningarkerfi leiðir því alltaf af sér bólur, þegar bankarnir fara að deila út fjármagni vegna aukinnar verðmætasköpunnar og svo þrengingar þegar samfélögin geta ekki staðið undir vaxtagreiðslunum. Hægt og bítandi eignast svo fjármálastofnanirnar öll verðmætin, en einstaklingarnir í samfélögunum verða að láta alla sína vinnu ganga til greiðslu skulda. Ríkin, sem standa frammi fyrir sama vanda hvað varðar skort á fjármagni, “leysa” sinn hluta vandans með aukinni skattpíningu. Þetta dregur enn frekar úr greiðslugetu einstaklinganna og eykur þrengingar þeirra og dregur úr framleiðslu.

Skuldsetningarkerfið hefur sýnt sig ekki vera til hagsbóta fyrir einstaklinga og samfélög sem heild, þó það sé vissulega til hagsbóta fyrir ákveðinn takmarkaðan hóp einstaklinga sem stendur að stjórn fjármagnsins. Hið sanna eðli fjármagnsins í dag hefur verið haldið leyndu fyrir almenningi og þegar reynt hefur verið að sýna fram á fáránleika kerfisins, hefur viðkomandi verið úthrópaður heimskingi og “samsæriskenningasmiður”. Það er gert lítið úr viðkomandi og einstaklingar, sem ekki vilja láta aðra halda að þeir séu ekki með hlutina á hreinu, syngja með. Það hafa meira að segja verið sett lög til að “auka” sparnað í þessu kerfi, en þau ekki gengið eftir einfaldlega vegna þess að kerfið gerir ekki ráð fyrir sparnaði, heldur skuldsetningu. Öll tilraun til að draga úr skuldsetningu í þessu kerfi leiðir aðeins til skorts og þrenginga, eins kalhæðnislegt og það nú hljómar þar sem minni skuldsetning þýðir minna fjármagn í umferð og því minni möguleiki á að skiptast á þeim verðmætum sem til eru.

Ef almenningur vill losna undan skuldsetningakerfinu, sem leitast við að þrælsetja hann til lengdar, þá þarf að skipta algerlega um kerfi. Skuldsetningarkerfið kemur alltaf til að hafa í för með sér aukna skuldsetningu ásamt meðfylgjandi bólum og þrengingum. Sú hugmyndafræði, að það þurfi að “bjarga” bönkunum vegna þess að þeir eru lífæð samfélagsins, er aðeins tilkominn til að auka enn við þrælsbindingu almennings. Bankarnir eru ekki nauðsynlegir almenningi, heldur er það almenningur sem er nauðsynlegur bönkunum. Til að losna verður að koma til alveg ný hugsun, hugsun eignar, en ekki skuldsetningar.

En hvernig á þá að standa að þessu? Hvernig kerfi kallar fram réttlátari dreifingu fjármagnsins?

Við vitum að fjármagnið, greiðslueiningarnar, eru í sjálfu sér verðlausar. Það eru aðeins hin undirliggjandi verðmæti samfélagsins sem hafa eitthvað raunverulegt verðmæti fólgið í sér. Greiðslueiningarnar eiga því aðeins að endurspegla þau verðmæti. Það er með þessa þekkingu í farteskinu sem við lítum til þess hvernig kerfi sé hentugast út frá hagsmunum þeirra sem búa við það. Það hlýtur að vera krafa samfélagsins að sú hagsæld sem verður til við verðmætasköpun þess, komi til einstaklinganna í formi eigna en ekki skulda.

Enn og aftur skulum við líta á samfélagið sem stóð á núllpunktinum. Samfélagið þarfnast 100.000.000 eininga og í staðinn fyrir að leita til banka sem lánar samfélaginu einingarnar, eftir geðþóttaákvörðunum, þá hefur samfélagið sett upp kerfi sem miðar að réttlátri skiptingu.

Skiptingin er þannig að samfélagið tekur helming fjármagnsins til að nota í samneysluna og restin skiptist á einstaklingana sem byggja samfélagið. Gefum okkur að það séu 50 einstaklingar í þessu samfélagi, þá fær hver og einn þeirra 1.000.000 einingar í sinn hlut. Þetta fjármagn nota svo einstaklingarnir til að skiptast á þeim verðmætum sem til staðar eru. Þannig hljóta allir arð af framleiðslu samfélagsins, ekki ósvipað og hluthafi í hlutafélagi fær arð af þeirri verðmætaaukningu sem verður í fyrirtækinu.

Í þessu kerfi er viðurkennt að það þarf að vera jafnvægi á milli þess fjármagns sem er í umferð og þeirra verðmæta sem samfélagið skapar. Með því að láta ríkið, eða stofnun innan þess, sjá um að bera saman fjármagn í umferð og þau verðmæti sem samfélagið hefur skapað, þá helst þetta jafnvægi sem leiðir til þess að bólur og meðfylgjandi þrengingar heyra sögunni til. Þegar þörf er á viðbótarfjármagni, eins og oftast er í venjulegu samfélagi, þá er séð til þess að því sé dreift til borgara samfélagsins á jafnréttisgrundvelli. Þannig fá allir jafnt óháð aldri og stöðu. Þessi arðgreiðsla leysir svo fjöldan allan af öðrum “vandamálum” því með aukinni framleiðni eykst arðgreiðslan og því mun þörfin fyrir styrki hverfa. Þannig verður hætt að taka frá einum til þess að gefa öðrum, sem sagt réttlátara kerfi.

Nú gæti einhver sagt að þetta sé hinn argasti sósíalismi þar sem allir fá jafnt óháð framlagi til framleiðslunnar. Þeir sem standa að beinni framleiðslu fá alltaf launin sín og arðinn af fyrirtækjarekstrinum og fá því meira í sinn hlut en þeir sem bara þiggja arðinn. Einstaklingunum í samfélaginu er ekki refsað fyrir að leggja á sig vinnu og vera skapandi, heldur þvert á móti fá þeir að njóta teknanna af vinnu sinni þar sem þetta kerfi kemur alltaf til með að draga úr þörfinni á skattheimtu. Ef ríkið tæki til sín allan arðinn og deildi honum út sem einhverju tekjujöfnunarkerfi, þá væri verið að tala um sósíalisma. Hvað kapitalisma áhrærir, þá er búið að taka sterkasta vopnið úr höndum hans, fjármagnsframleiðslu bankanna, hins vegar kemur ekkert í veg fyrir frelsi einstaklingins til að leita sér þeirra hamingju sem hann óskar sér. Það verður bara ekki gert á kostnað annarra í samfélaginu. Réttlátari dreifing fjármagnsins gerir það að verkum að við getum hætt að hugsa í þessum stöðluðu frösum og farið að hugsa út frá hagsmunum samfélagsins og einstaklinganna sem það byggja. Þannig verður fjármagnið til þess að auðvelda skipti á verðmætum, en það er jú eini tilgangur þess.

Svo er annar vínkill á þessu kerfi sem ekki hefur enn verið bent á. Þegar ríkið ætlar að hefja verðmætaaukandi framkvæmd, eins og til dæmis brúarsmíði, þá framleiðir ríkið fjármagnið sem þarf til, enda um verðmætasköpun að ræða. Þannig fær samfélagið brú, ríkið stendur uppi skuldlaus og ekki var nauðsynlegt að auka skatta á íbúana.

Skoðum þetta betur. Segjum að ríkið ætli að búa til brú sem kostar 100.000.000 einingar. Venjulega tók ríkið lán sem greiða þurfti til baka með vöxtum, en ríkið innheimti svo skatta af íbúunum til að standa undir framkæmdinni. Með nýja kerfinu þá framleiðir ríkið þetta fjármagn og greiðir svo fyrir verkið eftir því sem því miðar áfram. Þá er ríkið búið að fá brúna og skuldar ekkert vegna hennar. Þeir sem vinna verkið fá sitt og samfélagið hefur fengið aukin verðmæti og vegabót. Það eina sem hefur breyst er að hvorki ríki né einstaklingar hafa tekið á sig byrðar sem tilkomnar eru vegna hagnaðar bankanna.

Hættum að hugsa í gömlum heilaþvotti og tökum höndum saman um að byggja upp nýtt og manneskjulegra kerfi okkur öllum til heilla.

NOKKUR ATRIÐI TIL UMHUGSUNAR

Allt tal um að styrkja greiðslumiðil með því að nota annan greiðslumiðil sem grunn, gengur aldrei upp, því þá eru undirliggjandi verðmæti gjaldmiðilsins ekki undirliggjandi verðmæti samfélagsins, heldur undirliggjandi verðmæti annars samfélags. Að byggja upp gjaldeyrisforða til að styrkja gjaldmiðil kemur því aldrei að gagni, sérstaklega þegar þetta er gert með skuldsetningu. Það er samfélögum ekki til hagsbóta að vera með sameiginlegan gjaldmiðil, nema þessi samfélög séu mjög lík að gerð og framleiðslugetu. Það er því fáránlegt að ætla sér að hafa einn gjaldmiðil fyrir allan heiminn, hann gerir ekkert annað en að setja fjármagnsframleiðsluna í hendur fárra einstaklinga. En það er samt skiljanlegt að við teljum þetta henta best, því okkur hefur verið talin trú um að þetta sé okkur fyrir bestu og við erum allt of gjörn á að trúa því sem okkur er sagt, án þess að rýna í það nokkuð frekar.

Það hljóta einhverjir að telja þetta kerfi ekki ganga upp? Auðvitað eru einstaklingar sem telja þetta ekki ganga upp. Það eru fyrst og fremst bankamenn sem hafa beina hagsmuni af þessu ásamt ýmsum alþjóðastofnunum undir þeirra stjórn t.d. IMF/AGS og svo verða margir hagfræðingar til að segja þetta ekki geta gengið einkum þar sem flestir þeirra eru í vinnu hjá bönkunum og svo hafa þeir flest allir lært við skóla sem styrktir eru af fjármálastofnunum, einkum í BNA. Hins vegar má spyrja sig, ef núverandi kerfi er svona gott, afhverju erum við í þessu rugli núna?

Er stjórnmálamönnum treystandi fyrir þessu? Við spyrjum á móti, er eðlilegra að sett sé upp kerfi þar sem við getum haft áhrif á það hverjir komi að málinu okkur til hagsbóta, eða á að viðhalda núverandi kerfi þar sem einstaklingar sem keyrðir eru áfram af græðgi lána okkur fjármagnið með vöxtum án þess að við höfum nokkuð um það að segja, eða þeir kostað til framleiðslunnar?

Við getum byggt upp nýtt og betra samfélag og það væri synd að nota ekki þetta tækifæri til þess.